Оның сөзінше, жаңа алаңның негізгі мақсаты – депутаттар мен сарапшылар, ғалымдар, азаматтық қоғам, кәсіби ұйымдар және өңір өкілдері арасында тұрақты диалог орнату.
Сарымның айтуынша, азаматтық қоғаммен және сараптамалық қоғамдастықпен өзара іс-қимыл жасау заң шығару ісінің және депутаттық жұмыстың маңызды бөлігіне айналған.
«Еліміз үшін аса маңызды заң жобаларын сарапшылармен бірге жан-жақты талқылау керек. Бұл істе қағазбастылық пен салғырттыққа жол беруге болмайды. Құрылтай қоғамдағы өзекті мәселелерге дер кезінде үн қататын жалпыұлттық диалог алаңына айналуы қажет», – деген еді Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Құрылтайдың бірінші сессиясының ашылуында.
Бұған дейінгі тәжірибе
Баяндамада мұндай жұмыс Қазақстан парламентінде бұрыннан қалыптасқаны айтылды. Соңғы жылдары бұл бағытта Мәжіліс жанындағы Қоғамдық палата мен Сенат жанындағы Сарапшылар клубы жұмыс істеген.
Айдос Сарымның айтуынша, аталған алаңдар сарапшыларды, ғалымдарды, қоғам қайраткерлерін және үкіметтік емес сектор өкілдерін парламенттік жұмысқа тартуға мүмкіндік берген.
«Аталған алаңдар жемісті диалогқа, құжаттарды мұқият пысықтауға жол ашып, өзінің қажеттілігін көрсетті», – деді депутат.
Оның сөзінше, ендігі міндет – осы тәжірибені Құрылтай жұмысы аясында жалғастырып, жаңа деңгейге көтеру.
Заң жобалары «нөлдік оқылымда» талқылануы мүмкін
Ұсыныстың негізгі бағыттарының бірі – заң жобаларын әзірлеудің бастапқы кезеңінде қоғамдық және сараптамалық талқылау жүргізу.
Сарым мұндай талқылауды «нөлдік оқылым» сатысында өткізуді маңызды деп санайды. Оның айтуынша, осы кезеңде заң жобасының негізгі ережелерін талқылап, қажет болған жағдайда құжатқа түзету мен толықтыру енгізуге мүмкіндік болады.
«Бұл ең маңызды заңнамалық бастамалар бойынша балама ұстанымдарды, кәсіби бағалауларды, ықтимал ескертулер мен ұсыныстарды алдын ала ескеруге мүмкіндік береді», – деді ол.
Депутаттың пайымынша, қоғамның заң жобасын талқылауға қатысуы шешім қабылданып қойғаннан кейін емес, заңнамалық тәсілдер қалыптасып жатқан кезеңде басталуы керек.
«Біздің міндетіміз – қоғамды әзірленіп қойған шешімдер туралы ғана хабардар етуден тұрмайтынын айтқан жөн. Бұл орайда, заңнамалық тәсілдер қалыптасып жатқан кезеңнің өзінде қоғамның оларды талқылауға нақты қатысуына мүмкіндік жасау қажет», – деді Айдос Сарым.
Қоғамдық палата тек заң жобаларын талқыламайды
Баяндамада Қоғамдық палатаның жұмысы заң жобаларымен ғана шектелмеуі керек екені айтылды.
Оның алаңында қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық дамудың өзекті мәселелерін де талқылау ұсынылады. Бұл ретте кәсіби сараптаманы, ашық пікірталасты және қоғаммен кері байланысты қажет ететін мәселелерге басымдық берілмек.
Депутаттың айтуынша, Қоғамдық палата Құрылтай мен қоғам арасындағы тұрақты байланысты қамтамасыз ететін алаң болуы тиіс.
«Қоғамдық палатаның консультативтік-кеңесші орган ретіндегі негізгі міндеті – қоғамдық сараптаманы, кәсіби диалогты және Құрылтай мен қоғам арасындағы тұрақты кері байланысты қамтамасыз ететін нақты жұмыс тетігіне айналу», – деді ол.
Палата құрамына кімдер кіреді?
Ұсыныс бойынша Құрылтай жанындағы Қоғамдық палата 50 адамнан құрылады.
Оның құрамына барлық саяси партиялар фракцияларынан Құрылтай депутаттарын, азаматтық қоғам мен сарапшылар қауымдастығының, үкіметтік емес және кәсіби ұйымдардың, өңірлердің өкілдерін, сондай-ақ түрлі салалардың мамандарын енгізу ұсынылады.
Сонымен қатар жекелеген мәселелерді талқылауға ғалымдар, сала мамандары, мемлекеттік органдар мен қоғамдық бірлестіктердің өкілдерін қосымша тарту мүмкіндігі қарастырылған.
Осылайша, баяндамада Қоғамдық палатаны тек тұрақты мүшелерден тұратын орган ретінде емес, қажет болған жағдайда белгілі бір тақырыптарға қосымша сарапшылар тартылатын алаң ретінде қалыптастыру ұсынылады.
Құрылтай комитеттерімен бірлесіп жұмыс істеу ұсынылды
Баяндаманың тағы бір маңызды бөлігі – Қоғамдық палатаның Құрылтайдың тұрақты комитеттерімен өзара байланысы.
Сарымның айтуынша, сарапшылар заң жобаларын талқылауға тікелей қатысып, депутаттармен бірлесіп жұмыс істеуі және нақты ұсыныстар енгізуі керек.
«Осылайша, сындарлы идеялар одан әрі заң шығару процесі аясында қаралатын болады», – деді депутат.
Бұл ретте Қоғамдық палатаның мақсаты тек пікір алмасу емес, сараптамалық ұсыныстарды заң шығару процесіне жеткізу ретінде сипатталады.
Негізгі мақсат – заң сапасын арттыру
Баяндамада Қоғамдық палатаны құрудың түпкі мақсаты заң шығару процесін ашық әрі мазмұнды ету екені айтылған.
Сарымның пікірінше, мұндай алаң түрлі ұстанымдарды ескеруге және азаматтардың нақты сұраныстарына жауап беретін заңдардың сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
«Мұндай алаң заң шығару жұмысын неғұрлым ашық әрі мазмұнды етуге, түрлі ұстанымдарды ескеруге және ең бастысы, азаматтардың нақты сұраныстарына жауап беретін заңдардың сапасын арттыруға мүмкіндік береді деп сенемін», – деді ол.
Осылайша, депутат ұсынған модельде Қоғамдық палата үш негізгі бағытта жұмыс істеуі тиіс: заң жобаларына қоғамдық және сараптамалық зерделеу жүргізу, қоғам мен Құрылтай арасындағы тұрақты кері байланысты қамтамасыз ету және қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық мәселелерді талқылау.
