Ғалымдар «Қиямет күнін» 2026 жылғы қарашада болжаған
1960 жылы америкалық ғалымдар адамзат санының өсуіне қатысты математикалық модель жасап, 2026 жылғы 13 қарашада әлем халқының саны шексіздікке жетуі мүмкін деген қорытындыға келген. Алайда бұл әлемнің соңы туралы нақты болжам емес, халық саны бұрынғы қарқынмен үнемі өсе берсе, қандай нәтиже шығатынын көрсететін теориялық есеп еді, деп хабарлайды buginmedia.kz.
13 қараша күні қайдан шыққан?
1960 жылғы 4 қарашада Science ғылыми журналында физик Гайнц фон Фёрстер, Патриция Мори және Лоуренс Амиоттың «Қиямет күні: 2026 жылғы 13 қараша, жұма» атты зерттеуі жарияланды.
Ғалымдар адамзат санының біздің заманымыздың басынан 1958 жылға дейінгі өзгерісін зерттеген. Олар халық санының жай ғана көбеймей, өсу қарқынының да үдей түскеніне назар аударған.
Осы деректерге сүйене отырып, зерттеушілер математикалық модель құрып, халық саны болашақта да дәл осындай қарқынмен өсе берсе, не болатынын есептеген. Нәтижесінде, модель бойынша, 2026 жылғы 13 қарашада халық саны шексіздікке ұмтылатын нүктеге жетуі керек болған.
Әрине, бұл Жер бетінде шынымен шексіз көп адам өмір сүреді деген сөз емес. Ғалымдар халық санының өсуі шексіз жалғасады деп есептеген жағдайда математикалық есептің қисынсыз нәтижеге әкелетінін көрсеткен.
Неліктен зерттеу «Қиямет күні» деп аталды?
Зерттеушілер еңбегіне әдейі назар аударатын атау берген. Ағылшын тіліндегі Doomsday сөзі «Қиямет күні» деген мағынаны білдіреді.
Зерттеудің мәні — халық саны шексіз көбейсе, Жердегі кеңістік пен табиғи ресурстардың жеткіліксіз болуы сияқты мәселелер туындауы мүмкін екенін көрсету. Бірақ ғалымдар 2026 жылы әлем жойылады деп мәлімдеген жоқ.
Олардың есебі бір ғана шартқа негізделді: адамзат санының өсу қарқыны бұрынғыдай үнемі үдей береді. Кейінгі жылдар бұл болжамның шынайы демографиялық өзгерістерді толық ескермегенін көрсетті.
Неліктен ғалымдардың болжамы орындалмады?
XX ғасырдың екінші жартысында әлемдегі демографиялық жағдай өзгере бастады. Көптеген елде бала туу көрсеткіші төмендеп, халық санының өсу қарқыны баяулады.
Сондықтан Жер халқының нақты саны 1960 жылғы модель есептеген көрсеткіштен біртіндеп алшақтады. 1990 жылдардың басына қарай нақты демографиялық көрсеткіштер мен бастапқы модельдің нәтижелері арасында елеулі айырмашылық пайда болды.
Басқаша айтқанда, ғалымдардың есебі белгілі бір кезеңдегі үрдісті болашаққа өзгеріссіз көшіруге негізделген. Ал шын өмірде халық санына туу көрсеткіші, өлім-жітім, өмір сүру ұзақтығы және басқа да факторлар әсер етеді.
Қазір Жерде қанша адам тұрады?
БҰҰ дерегіне сәйкес, 2024 жылы әлем халқы шамамен 8,2 миллиард адамға жеткен.
Ұйымның World Population Prospects 2024 есебіндегі болжам бойынша, әлем халқы 2080 жылдардың ортасында шамамен 10,3 миллиардқа дейін өсуі мүмкін. Одан кейін біртіндеп азайып, ғасыр соңында 10,2 миллиардқа жуықтайды деп күтіледі.
Халық санының өсу қарқынына әсер ететін негізгі факторлардың бірі — бала туу көрсеткішінің төмендеуі. Әлем бойынша бір әйелге шаққандағы бала саны 1990 жылғы 3,31-ден қазіргі шамамен 2,25 деңгейіне дейін азайған.
Көптеген елде бұл көрсеткіш халықтың табиғи өсімін сақтауға қажетті деңгейден де төмен. Демек, адамзат саны шексіз жылдамдықпен көбейіп жатқан жоқ.
Неліктен дәл 13 қараша таңдалған?
Бұл датаның тағы бір қызық тұсы бар. Зерттеуге қатысты кейінгі ғылыми еңбектерде 13 қараша күні физик Гайнц фон Фёрстердің туған күні болғаны айтылады.
Осылайша, математикалық есепке нақты күн таңдалуы зерттеудің атауын есте қаларлық еткен. Уақыт өте келе бұл дата әлеуметтік желілерде әлемнің соңы туралы болжам ретінде тарала бастады.
2026 жылғы 13 қарашада әлемнің соңы бола ма?
Жоқ. 2026 жылғы 13 қараша әлемнің соңы болатын күн ретінде ғылыми тұрғыдан негізделмеген.
Бұл дата 1960 жылы жасалған математикалық модельден шыққан. Оның нәтижесі халық саны бұрынғы қарқынмен шексіз өсе береді деген шартқа тәуелді болған. Кейінгі демографиялық өзгерістер бұл шарттың орындалмайтынын көрсетті.
Бұл зерттеу өткен кезеңдегі үрдісті болашаққа сол күйінде көшірудің әрдайым дұрыс нәтиже бермейтінін көрсетеді. Сондықтан «Қиямет күні» туралы болжамды нақты апаттың ескертуі емес, математикалық модельдің шектеулерін түсіндіретін ғылыми мысал ретінде қарастырған жөн.